Hơn nửa thế kỷ nay, từ thập niên 1950, Sơn Nam được giới văn học cả nước biết đến như một tài năng của văn chương Nam bộ. Ông không những là một nhà văn, mà còn được đánh giá cao như một nhà Nam bộ học, một nhà văn hoá. Những năm gần đây, tác phẩm của ông liên tục được xuất bản và tái bản.

Sơn Nam - tên thật là Phạm Minh Tài, sinh năm 1926 ở vùng quê Kiên Giang. Hồi đầu thế kỷ, ông nội của nhà văn đã đưa cả gia đình từ Cù lao Ông Chưởng ở Long Xuyên đến lập nghiệp ở ven rừng U Minh Cà Mau, nơi phần lớn người Khmer sinh sống. Tuổi thơ của ông được tắm mình trong hương sắc của rừng U Minh với muôn vàn cỏ cây, hoa lá, chim muông. Ðó cũng chính là vốn sống và nguồn cảm hứng sáng tác được ông thể hiện trên các trang viết sau này. Nhà văn Nguyễn Trọng Tín, vốn là bạn văn, và là người ngưỡng mộ tài năng của Sơn Nam, ông nhận xét: "Nhà văn Sơn Nam là một trong hai người còn lại hiểu biết nhiều về Nam bộ. Ông có nhiều cống hiến cho văn chương và là người đứng đầu trong số các nhà văn Nam bộ. Bên cạnh sự nghiệp sáng tác, ông còn rất nhiều công trình khảo cứu và sưu tập về văn hoá Nam bộ. Ðặc biệt, ông là người hiểu biết quá trình hình thành dải đất Nam bộ. Từ hiểu biết uyên bác đó ông lại thể hiện bằng những trang viết rất giản dị khiến nhiều tầng lớp độc giả đều đọc và dễ hiểu tác phẩm của ông".

Vốn là nhà văn sống dưới chế độ cũ, để tồn tại cùng sự nghiệp văn chương, nhà văn Sơn Nam đã chọn cách viết văn theo kiểu dã sử hiện đại và khảo cứu lịch sử vùng đất khẩn hoang Nam bộ. Ông nói cách viết này được nhiều độc giả quan tâm, lại không khiêu khích chính quyền đương thời cũ. Tuy nhiên, người đọc tinh tế cũng dễ nhận ra sự đồng cảm tinh thần yêu nước, tưởng nhớ cội nguồn tiên tổ trong những trang viết.

Tác phẩm đầu tay của Nhà văn Sơn Nam là một tập thơ mang tựa đề Lúa reo, do Hội Văn hoá kháng chiến Kiên Giang xuất bản năm 1948. Năm 1951-1952, hai truyện ngắn Bên rừng Cù Lao Dung và Tây đầu đỏ, ông đã giành giải nhất trong cuộc thi do Uỷ ban Kháng chiến-Hành chính Nam bộ tổ chức. Tuy nhiên, ông lại nổi danh trên văn đàn là tập truyện ngắn Hương rừng Cà Mau, xuất bản năm 1962. Nói về tác phẩm của nhà văn Sơn Nam, bạn văn của ông là Nguyễn Trọng Tín nhận xét: "Trong số những sáng tác của nhà văn Sơn Nam thì tôi thích nhất là truyện ngắn Hương rừng Cà Mau - đây là tập truyện ngắn được xếp ở vị trí cao trong số những tác phẩm văn học đặc sắc nhất của Nam bộ. Hồi còn nhỏ, tôi đọc tác phẩm của ông là vì mình thích, lớn lên khi bước vào nghiệp văn chương tôi đọc tác phẩm của Sơn Nam như một cách học làm nghề. Tôi học ông về cách viết văn, về cách ứng xử của người viết văn Nam bộ".

Ngoài truyện dã sử, truyện ngắn, nhà văn Sơn Nam còn thành công cả ở những công trình biên khảo có hệ thống như Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Văn minh miệt vườn Gia Ðịnh xưa, Bến Nghé xưa... Và đây cũng là những đề tài mà ông đeo đuổi suốt sự nghiệp. Nhà văn Sơn Nam tâm sự: Lịch sử Nam bộ Việt Nam là lịch sử của công cuộc khẩn hoang trường kỳ và tự lực. Ý thức khẩn hoang mở đất ăn sâu vào máu thịt tôi. Ðời ông nội rồi đời cha tôi lo khẩn hoang, mở đất. Nên những trang viết của tôi dành cho việc khẩn hoang mở đất và thế là viết về khẩn hoang trở thành sở trường của tôi. Hơn nữa đây cũng là đề tài mà người dân Nam bộ rất quan tâm, bởi trong ký ức của những người Sài Gòn cũ, người Nam bộ cũ vẫn còn lưu giữ nhiều ấn tượng trong việc vật lộn với thiên nhiên, chinh phục thiên nhiên trong những ngày đầu mở đất, mở nước.

Ngày nay, cho dù trong thế giới văn chương muôn màu muôn vẻ, nhưng trong lòng bạn đọc yêu văn chương vẫn giữ lại nét chân dung về Sơn Nam - đó là một nhà văn Nam bộ với tính cách đặc biệt Nam bộ. Ông không giống ai, đi theo con đường mà mình đã chọn: quay về cội nguồn văn hoá dân tộc, mà chính xác là văn hoá Nam bộ bằng lối văn mộc mạc, bằng chữ nghĩa giản dị gần gũi với đời sống thực tế.

Tác phẩm đã xuất bản:

• Chuyện Xưa Tích Cũ (truyện)
• Tìm Hiểu Ðất Hậu Giang (BK)
• Hương Rừng Cà Mau(truyện)
• Chim Quyên Xuống Ðất (truyện)
• Văn Minh Miệt Vườn (BK)
• Lịch Sử Khẩn Hoang Miền Nam (BK)
• Hai Cõi U Minh (truyện)
• Vọc Nước Dỡn Trăng (truyện)
• Bà Chúa Hòn (truyện)
• Bến Nghé Xưa (BK)
• Cá Tính Miền Nam (BK)
• Ngôi Nhà Mặt Tiền (truyện)
• Một Mảnh Tình Riêng (bút ký)
  

---

Nhà văn Sơn Nam hoàn tất bộ hồi ký

"Ông già Nam Bộ" vừa viết xong cuốn "Bình An" - tập cuối trong bộ hồi ký 4 tập của mình. Quyển sách đề cập đến những biến đổi lớn lao của Sài Gòn kể từ ngày giải phóng miền Nam 30/4/1975 đến nay.

Để cuốn hồi ký kịp phát hành đúng dịp cả nước chào đón ngày lễ 30 năm thống nhất, nhà văn 80 tuổi - dù vừa trải qua cơn bạo bệnh, không còn sức khỏe để đánh máy - vẫn cố gắng nắn nót viết từng dòng.

Hơn 50 năm gắn bó với Sài Gòn, qua Bình An, Sơn Nam đã giúp độc giả biết thêm những địa danh quen thuộc của vùng đất này: địa danh Hanh Thông, vùng Gò Vấp, có từ lâu đời như thế nào; giá trị lịch sử của Lăng Ông Bà Chiểu; con người - cuộc sống và nhất là sự phát triển về kinh tế - xã hội của thành phố sau 30 năm.

Bốn tập trong bộ hồi ký của nhà văn Sơn Nam có tên: Từ U Minh đến Cần Thơ, Ở chiến khu 9, 20 năm giữa lòng đô thị,ng khoảng thời gian 2001-2004, đề cập tới con người, cảnh vật và những biến động trước, trong và s Bình An. Mỗi tập sách chỉ hơn một trăm trang. Ba tập đầu lần lượt được hoàn thành và xuất bản troau Cách mạng tháng Tám 1945 ở khu vực Tây Nam Bộ: từ Hà Tiên, Rạch Giá đến Cà Mau, Cần Thơ, An Giang.

Với cách lý giải vấn đề, sự kiện xác thực, dí dỏm, nguồn tài liệu phong phú, sinh động, Hồi ký Sơn Nam không chỉ là chuyện kể về cuộc đời của một con người mà còn là chuyện kể về một giai đoạn lịch sử của vùng đất Nam Bộ.

---

Nhà văn Sơn Nam với công trình khảo cứu về con người Nam Bộ

Sơn Nam: Cả đời viết về cuộc khẩn hoang Nam bộ